OSMANLI ŞEYHÜLİSLÂMLARININ FETVA KİTAPLARINDA ve İSTANBUL KADI SİCİLLERİNDE MEZBAHALAR
(Slaughterhouses in Ottoman According to Published Seyhulislam Fatwas and Istanbul Court Records )

Yazar : Abdulkadir ATAR    
Türü :
Baskı Yılı : 2018
Sayı : XXXVII-2
Sayfa : 470-501


Özet
Tarih boyunca insanlar için temel gıda maddelerinin en önemlilerinden biri olan et, günümüz toplumlarında olduğu gibi geçmiş toplumlarda da tüketilen bir gıda maddesi ola gelmiştir. İnsanların et ihtiyacını karşılamak üzere mezbahalar/selhhâneler, büyükbaş ve küçükbaş hayvanların kesildiği yerler olarak kesim işlemlerinin organizasyona dayalı ve denetim içinde yapıldığı tesisler olmuşlardır. Fatih Sultan Mehmet İstanbul’u fethettikten sonra insan sağlığını ve çevre temizlğini koruma amacıyla selhhâneleri şehrin dışında deniz kenarında yaptırmış ve şehrin içinde hayvan kesimini yasaklamıştır. Selhaneler başta kadı ve ihtisap ağaları tarafından denetlenmekle birlikte zamanla kanunlara aykırı olarak mahalle aralarında ihdâs olunduğu görülmüştür. Bu durum çevre kirliliğine, veba ve sıtma gibi hastalıkların yayılmasına neden olmuştur. Halk bu konudaki şikâyetlerini idarecilerin yanısıra müftü ve kadılara da arz etmiştir. Bu çalışmanın amacı, şeyhülislâmların yayımlanmış fetva mecmuaları ile yayımlanmış İstanbul şer’iyye sicillerine (kadı ya da mahkeme kayıtları) dayanarak Osmanlı Dönemi’nde faaliyet gösteren mezbahalara ilişkin bilgi vermektir. Bu çalışmada, mezbaha ve ilgili sektörlere ilişkin şeyhülislâm fetvaları ve kadı kararlarının daha iyi anlaşılması için mezbahanın tarihçesi, çalışanları ve denetimleri gibi konularda da kısa bilgi verilmiştir.

Anahtar Kelimeler
Osmanlı Devleti, İstanbul, Mezbaha, Kadı Sicilleri, Fetvalar.

Abstract
Throughout history, meat, one of the most important of the basic foodstuffs for humans, has become a food substance consumed in past societies as well as in today's societies. Cattle and sheep have been slaughtered in slaughter houses to meet people's need for meat, and by time slaughterhouses have been institutionalized and supervised much more. After Fatih Sultan Mehmet conquered Istanbul, slaughterhouses were built outside the city for the protection of human health and environmental cleanliness and forbade the slaughter of animals in the city. Slaughterhouses were dominated by judges and Ottoman constabulary (official for public order), but in time they emerged among the neighborhoods in contradiction to the law. This has led to environmental pollution and the spread of diseases such as plague and malaria. The public has reported their complaints to the muftis and courts besides the administrators. The aim of this study is to inform the slaughterhouses operating in the Ottoman period based on the printed Seyhulislams fetvas and the printed Istanbul courts records.

Keywords
Ottoman State, İstanbul, Slaughter House, Judge Records, Fetwas