CEZAEVLERİ YAPI STOKU: MİMARLIK, BÜROKRASİ VE MEKÂNSAL DÖNÜŞÜM (1923-1947)
(Carceral Building Stock in Turkey: Architecture, Bureaucracy and Spatial Transformation (1923-47) )

Yazar : Erhan Berat FINDIKLI    
Türü :
Baskı Yılı : 2018
Sayı : XXXVII-2
Sayfa : 543-568


Özet
Erken Cumhuriyet’te ve çok partili sisteme geçiş döneminde Türkiye’de cezaevi yapı stoku, kale, cami ve taşhan gibi farklı tarihi yapıların dönüştürülmesiyle elde edilenlerden iş esaslı asri cezaevlerine varıncaya kadar geniş bir yelpazede çeşitlilik göstermekte ve heterojen bir doku sergilemektedir. Bu makale söz konusu dönemde cezaevi yapı stokunun oluşumunda, mekân temini, tarihi yapıların cezaevine dönüştürülmesi, tahliyesi veya yenilerinin inşa edilme sürecinde rol oynayan Adliye, Diyanet ve Evkaf gibi farklı devlet kurumları arasındaki çok yönlü müzakereleri ve bu süreçte işletilen bürokrasinin niteliklerini Max Weber’in Bürokrasi kavramına referans vererek incelemektedir. Burada bir taraftan Cumhuriyet arşivindeki belgelerin yakın okuması yapılarak dönemin mekânsal, ideolojik ve sosyo-kültürel öncelikleriyle ilgili söylem analizi gerçekleştirilirken, diğer taraftan Türkiye’de cezaevi yapı stokunun oluşturulması sürecinde bürokratik işleyişin nasıl cereyan ettiği, kendi içinde çeşitlilik gösteren bürokratik dilin çoğul iç rasyonalitesinin nasıl şekillendiği sorularına cevap aranmaktadır.

Anahtar Kelimeler
Erken Cumhuriyet, Mimarlık, Cezaevleri, Mekân, Bürokrasi

Abstract
In the early Republican era and in the subsequent years (1923-1947) in Turkey, carceral spaces display a heterogeneous architectural landscape that consists of a variety of historical buildings such as mosques, castle or in which were transformed into prisons and of modern jails that were constructed as prestige projects of the new regime. Using Max Weber’s concept of bureaucracy, this article examines the bureaucratic processes, multilateral dialogs and negotiations among the social actors and official institutions such as Ministry for Justice, Ministry of Religious Affair and Endowments (Evkaf) during the formation of these carceral spaces. While it aims to explicate the characteristics of the republican bureaucracy through close readings and critical discourse analysis of archival documents and secondary sources, it also tries to answer the questions such as how the carceral spaces were shaped; in which categories the prisons can be defined in terms of architectural typologies; how the bureaucracy functioned and reproduced its polyphonic language and constructed institutional inner-rationality during the process of creating and managing new carceral spaces.

Keywords
Early Republican Period, Architecture, Prisons, Space, Bureaucracy